ภาษีเงินได้ของบริษัทติดลบ หมายถึงอะไร สินทรัพย์และหนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี

ความรู้ทางการเงิน การลงทุน และการบัญชี (23/02/59)

ภาษีเงินได้ของบริษัทติดลบ หมายถึงอะไร สินทรัพย์และหนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี

ช่วงนี้งบการเงินบริษัทในตลาดฯ ได้มีการทยอยออกมาแล้ว บางบริษัทแสดงภาษีเป็นค่าใช้จ่ายติดลบหรือบวกกลับกำไร บางคนเลยคิดว่าได้เงินคืนจากสรรพกรหรือเปล่า ไม่ใช่ครับ ภาษีนิติบุคคลไม่เหมือนบุคคลธรรมดาครับที่มีการคืนภาษีแบบที่เข้าใจ คืนได้เหมือนกัน เช่น กรณี กลางปี ที่มีการยื่นภาษี ภงด ๕๑ สูงกว่าสิ้นปีที่ต้องจ่ายจริง หรือยื่นรายการภาษีผิดสูงเกินจริงและจ่ายไปแล้ว หรือถูกหักณที่จ่ายสูงกว่าที่ควรจ่าย ทุกกรณีที่ขอคืนคือต้องจ่ายไปให้สรรพกรแล้วเท่านั้น จะไปขอคืนมาเฉยๆ ไม่ได้ครับ กรณีบุคคลธรรมดาขอคืนได้ เพราะถูกหัก ณ ที่จ่ายไปแล้ว ส่วนกรณจ่ายปันผลแล้วได้เครดิตภาษีคืน เพราะบริษัทที่จ่ายเงินปันผลจากกำไร ได้เสียภาษีจากกำไรในธุรกิจไปแล้ว เมื่อเราเอากำไรเงินปันผลมารวมคำนวณรายได้ จึงนำเครดิตภาษีเงินปันผลมามาบวกและหักกลับออกทั้งจำนวนในการคำนวณ รายละเอียดผมไม่กล่าวนะครับ เพราะตั้งในเขียนเรื่องภาษนิติบุคคลป็นลบ บวกกำไรสำหรับบริษัทในตลาดฯ

ดังนั้นหลักง่ายๆคือถ้ายังไม่มีจ่ายให้สรรพกร ไม่ได้คืนครับ ถ้านิติบุคตคลขาดทุนทางภาษีให้เอาผลขาดทุนยกไปใช้เป็นค่าใช้จ่ายได้ภายในห้าปี ถือเป็นผลประโยชน์ทางภาษี แต่สรรพกรไม่ได้คืนเงินตรงๆ เพระยังไม่จ่ายให้รัฐเลย

 ในทางบัญชีเราจะพบรายการบัญชี สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัด และหนี้สินภาษีเงินได้รอตัด ในสินทรัพย์และหนี้สินของงบแสดงฐานะการเงิน บางคนสงสัยและพยายามกระทบยอดว่ามาจากอะไร ไม่ต้องกระทบยอดครับไม่รู้รายละเอียดทางบัญชี ทำได้ยาก ในฐานะนักลงทุนเข้าใจง่ายๆ คือรายการรอตัดภาษีเดิดขึ้นเพราะผลต่างเวลาจากการคำนวณกำไรทางบัญชีและทางภาษีมีข้อแตกต่างกัน เช่นการตัดหนี้สงสัยจะสูญ ทางบัญชีบอกว่าเป็นค่าใช้จ่ายงวดนี้ แต่ภาษีบอกยังไม่ถือเป็นค่าใช้จ่ายจนกว่าจะเข้าหลักเกณฑ์ทางภาษี ทำให้กำไรทางบัญชีแสดงมากกว่ากำไรที่ยื่นเสียภาษี เช่น กำไรบัญชี 100 แต่กำไรภาษี 120 บัญชีแสดงค่าใช้จ่ายภาษี 20 (tax rate = 20%)  แต่ยื่นภาษีจ่ายสรรพกร 24 ทางบัญชีจะลงรายการบัญชีดังนี้

เดบิต ค่าใช้จ่ายภาษี_____________20

เดบิต สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัด___4

เครดิต เงินสด_________________24

สมมติปีหน้ากำไรเท่าเดิม (ไม่มีหนี้สูญแล้ว กำไรจะเท่ากับ 120) และลูกหนี้ ทางภาษีถือว่าเป็นค่าใช้จ่ายได้ ทางบัญชีจะลงรายการดังนี้

เดบิต ค่าใช้จ่ายภาษี_____________24

เครดิต สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัด___4

เครดิต เงินสด__________________20

จ่ายภาษีเป็นเงินสดน้อยลง ค่าใช้จ่ายมากขึ้น ถ้ามองถึงนิยามและเข้าใจบัญชี สินทรัพย์คือทรัยากรในความควบคุม และสร่ฃ้างกระแสเงินสดในอนาคต สินทรัพย์บัญชีจะมีสองสักษณะคือพวกหนึ่งเปลี่ยนเป็นเงินสด เช่นลูกหนี้การค้า อกพวกหนึ่งหมดไปเปลี่ยนเป็นค่าใช้จ่าย เช่นสินค้า เมื่อขายออก เราได้ลูกหนี้จากการขาย สินค้าก็ถูกตัดออกเป็นค่าใช้จ่าย (ต้นทุนขาย) อาคารก็ทยอยลดมูลค่าโดยถูกตัดเป็นค่าใช้จ่าย (ค่าเสื่อมราคา) ดังนั้นค่าใช้จ่าย Expense = Expired Assets

ส่วนหนี้สินคือภาระที่กิจการต้องจ่ายหรือเสียทรัพยากรในอนาคต หนี้สินภาษีเงินได้รอตัดจะไม่เป็นค่าใช้จ่ายในอนาคต แต่กิจการต้องจ่ายสรรพกรเพิ่มในอนาคต โดยสรุปสินทรัพย์และหนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี

- สินทรัพย์และหนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชีเกิดจาก กำไรทางบัญชีและภาษีต่างกัน

- นักลงทุนอย่างเราไม่ต้องไปสนใจมากว่าคำนวณอย่างไร นั่นเป็นเรื่องที่นักบัญชีต้องรู้รายละเอียด   

- เราแค่เข้าใจภาพใหญ่ก็พอ

- สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชี เกิดเมื่อจ่ายภาษี > ค่าใช้จ่ายภาษีทางบัญชี

- หนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี เกิดเมื่อจ่ายภาษี < ค่าใช้จ่ายภาษีทางบัญชี

- จ่ายภาษี = เงินสดที่ต้องจ่ายให้สรรพกรตามการคำนวณในประมวลรัษฎากร

- ค่าใช้จ่ายภาษีทางบัญชี = กำไร (ขาดทุน) x อัตราภาษีเงินได้

- สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชี เกิดเมื่อจ่ายภาษี > ค่าใช้จ่ายภาษีทางบัญชี ตย.

    เดบิต  ค่าใช้จ่ายภาษีเงินได้_______________256

    เดบิต สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชี______104

    เครดิต   เงินสดจ่าย_____________________360

- ภาษีคำนวณแล้วต้องจ่าย 360 แต่กำไรจากงบฯ บันทึก 256 ส่วนต่างลงเป็น ส/ท

- ต่อมาปีหน้า สินทรัพย์ภาษีเงินได้ฯ ผลในอนาคต --- > ค่าใช้จ่ายภาษีมากขึ้นได้ แต่จ่ายเงินออกน้อยลง

    เดบิต ค่าใช้จ่ายภาษีเงินได้_______________310

    เครดิต   เงินสดจ่าย____________________206

   เครดิต สินทรัพย์ภาษีเงินได้ฯ_____________104

- หนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี เกิดเมื่อจ่ายภาษี < ค่าใช้จ่ายภาษีทางบัญชี ตย.

    เดบิต  ค่าใช้จ่ายภาษีเงินได้_____________500

    เครดิต  เงินสดจ่าย____________________376

    เครดิต หนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี______124

- ภาษีคำนวณแล้วต้องจ่าย 376 แต่กำไรจากงบฯ บันทึกค่าใช้จ่าย 500 ส่วนต่างลงเป็น น/ส

- หนี้สินภาษีเงินได้ฯ ผลในอนาคต --- > ค่าใช้จ่ายภาษีลดลงแต่จ่ายเงินออกมากขึ้น

  เดบิต  ค่าใช้จ่ายภาษีเงินได้______________370

  เดบิต  หนี้สินภาษีเงินได้รอตัดบัญชี_______124

  เครดิต  เงินสดจ่าย____________________494

กรณีค่าใช้จ่ายภาษีติดลบ ตัวอย่าง SMPC งบปี 2558 งบรวมและงบเฉพาะ หน่วยพันบาท

กำไรก่อนภาษีเงินได้________________________414,236___________________346,317

ผลประโยชน์ภาษีเงินได้ (ภาษีเงินได้)_____________32,899____________________(70,391)

กำไรสำหรับปี_____________________________447,135____________________275,926

____________________________________31 ธันวาคม 2558___________31 ธันวาคม 2557

สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชี________________45,387____________________12,677

______________________________1/1/58____P&L____กำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ___ส/ท ภาษีเงินได้รอตัดฯสินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชี                              

จากรายการปรับปรุงการด้อยค่าฯ____7,962_____(2,119)_________-___________________5,843

จากค่าตัดจำหน่ายสะสมฯ___________147______(147) _________-_____________________-

จากประมาณการหนี้สินฯ_________5,857_______(112) _________-___________________5,745

จากขาดทุนทางภาษีไม่เกิน 5 ปี______-________35,000__________-__________________35,000

รวมสินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชี_13,966_____32,622__________-__________________46,588     

หนี้สินภาษีเงินได้รอการตัดบัญชี                                             

จากที่ดิน อาคารและอุปกรณ์_______(1,289)_______88__________-__________________ (1,201)

                                                         

สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชีสุทธิ_12,677_____32,710__________-__________________45,387

จากข้อมูลทางภาษีที่ปรากฏในหมายเหตุ ถ้าไม่ใช่นักบัญชีจะค่อนข้างงง แต่เราไม่ต้องสนใจว่าคำนวณอย่างไร เพราะนั่นเป็นหน้าที่นักบัญชีและผู้สอบบัญชีต้องตรวจความถูกต้อง แต่ให้รู้ว่ารายการภาษีจะกระทบจากกรายการผลต่างทางเกณฑ์บัญชีภาษีซึ่งมีหลายรายการและแสดงยอดสุทธิ ผลที่ทำให้สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชีเพิ่มขึ้น (เดบิต) ทำให้ค่าใช้จ่ายลดลงกลายเป็นลบ 32.71 ลบ. ไม่ใช่ได้คืน แต่จำไว้คือ รายการสินทรัพย์ภาษีเงินได้รอตัดบัญชีจะต้องตัดออกเป็นค่าใช้จ่ายเมื่อผลต่างทางเวลาหมดไป แสดงว่ายอดนี้ 45.387 ลบ. จะ(ทยอย) เป็นค่าใช้จ่ายในงบ ถ้าไม้มีรายการรอต้ดภาษีปรับปรุง

การอ่านงบกระแสเงินสด ส่วน MI (Minority Interest) ได้ปันผลมากกว่า บอกอะไร

การอ่านงบกระแสเงินสด ส่วน MI (Minority Interest) ได้ปันผลมากกว่า บอกอะไร

งบกระแสเงินสด_________________________________________________งบการเงินรวม                                                                                    

สำหรับงวดเก้าเดือนสิ้นสุดวันที่ 30 กันยายน 2558_____________________2558_________2557                 

กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน                                                                                                                                                                               

กำไรก่อนภาษีเงินได้_________________________________________1,946,335_____1,033,322

รายการปรับกระทบยอดกำไรก่อนภาษีเงินได้เป็น                                                                                                                                                       

ค่าเสื่อมราคา________________________________________________216,536_______243,788

ส่วนแบ่งกำไรจากเงินลงทุนในบริษัทร่วม_________________________(89,474)______(212,252)

กำไรจากการขายอสังหาริมทรัพย์เข้ากองทรัสต์ฯ___________________(864,207) _________- ___

กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส ดำเนินงาน__1,425,661______1,301,679

เงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน_________________________________1,358,547______2,274,488

เงินสดสุทธิจากกิจกรรมดำเนินงาน_____________________________1,176,141______2,079,573

กระแสเงินสดจากกิจกรรมจัดหาเงิน                                                                                                                                                        

ดอกเบี้ยจ่าย_______________________________________________(254,403)_______(293,552)

เงินปันผลจ่ายแก่ผู้ถือหุ้นของบริษัทฯ___________________________(533,463)_______(266,740)

เงินปันผลจ่ายแก่ผู้มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุมของบริษัทย่อย___(640,237)_________(77,513)

เงินสดสุทธิจากใช้ไปในกิจกรรมจัดหาเงิน_____________________(3,168,684)________(703,788)

งบกำไรขาดทุน

สำหรับงวดเก้าเดือนสิ้นสุดวันที่ 30 กันยายน 2558      (หน่วย: พันบาท)

_________________________________________________งบการเงินรวม______งบการเงินเฉพาะกิจการ

___________________________________________________2558_____2557_______2558_____2557

กำไรสำหรับงวด__________________________________1,597,459___802,765____1,312,738__218,415

การแบ่งปันกำไร

ส่วนที่เป็นของผู้ถือหุ้นของบริษัทฯ___________________1,033,453___558,347_____1,312,738__218,415

ส่วนที่เป็นของผู้มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม________564,006____244,418____ 1,597,459__802,765

ตัวอย่างข้างต้น เป็นของบริษัท AMATA ถ้าดูงบกระแสเงินสดในส่วน CFF พบว่าเงินปันผลจ่ายแก่ผู้ถือหุ้นของบริษัทฯ น้อยกว่าเงินปันผลจ่ายแก่ผู้มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุมของบริษัทย่อย (MI) มีคนถามว่าเกิดได้อย่างไร เกิดได้ครับ การจ่ายเงินปันผลจะยึดรูปแบบทางกฏหมาย การรายงานทางบัญชีจะตามหลักบัญชี กล่าวคือเมื่อบริษัทย่อยหรือร่วมมีกำไรก็จ่ายจากงบเดี่ยวของบริษัทย่อยหรือร่วม ซึ่งในงบเฉพาะบริษัทแม่ก็ลงเป็นรายได้เงินปันผล แต่ในงบรวม เมื่อจ่ายเงินปันผลและบริษัทแม่รับมา

1. กรณีบริษัทแม่รับจากย่อยจะไม่แสดงรายการ ถือเป็นรายการระหว่างกัน ตัดหมดไปในการทำงบการเงินรวม

2. กรณีร่วมไม่แสดงในงบรวมเช่นกันเพราพรายได้รับร็ด้วยส่วนแบ่งกำไรไปแล้ว แต่เงินปันผลที่รับมาจะนำไปลดเงินลงทุนในบริษัทร่วมลง (เหมือนลดส่วนเจ้าของ EQUITY ลงนั่นเอง)

3. ในงบกระแสเงินสดจะแสดงให้เห็นภาพรวมว่าเงินไหลออกจากงบรวมไปที่ใดบ้างถ้าไหลวนกันเองจากย่อยไปแม่ ก็ไม่แสดงเพราะเงินไม่ได้ออกไปจากกลุ่มธุรกิจ (งบรวม)

แต่บอกอะไรได้บ้างไหมกรณีแบบนี้ ถ้าใช้หลักสามัญสำนึกปกติ การจ่ายปันผลย่อมแสดงว่าต้องมีกำไร เมื่อลูกมีกำไร กำไรนั้นก็ต้องส่งผลมาที่บริษัทแม่ ในงบเฉพาะแม่ รายได้ปันผลก็ต้องเพิ่ม แต่ถ้าแม่รายได้ของตัวเองน้อย (หรือบางบริษัทขาดทุน) ก็อาจจ่ายปันผลน้อยได้

งบกระแสเงินสดบริษัทเงินปันผลจ่ายจะเหลื่อมปีกับกำไร ดังนั้นเงินจ่ายปันผลงวดปี 2558 จะเป็นกำไรทางบัญชีปี 2557 เราจะพบว่าบริษัทแม่มีกำไรจากตัวเองในปี 2557 เท่ากับ 218.4 MB งบรวมมีกำไร 802.8 MB แสดงว่า งบย่ยเองมีกำไรราว 600 MB มากกว่าบริษัทแม่มาก ส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุมได้ส่วนแบ่งกำไรมาน้อย แต่การจ่ายปันผลเกินกว่าส่วนแบ่งกำไรที่ได้ของส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม บอกให้รู้ว่าบริษัทย่อยปีก่อนจ่ายปันผลจากกำไรสะสมออกไป อัตราจ่ายปันผลปีที่แล้วเกินกว่า 100% ประเด็นนี้ตีความได้หลากหลาย ถ้าเป็นบริษัทไม่มีธรรมาภิบาลอาจมองไปถึงการไซฟ่อนเงินทีเดียว แต่กรณีนี้ มองด้าน growth ของย่อยว่าอาจจะเริ่มโตช้าลงแล้วจึงจ่ายปันผลออกมากๆ ถ้าดูกำไรเก้าเดือน ย่อยทำกำไรเพยงราว 200 กว่าล้านเท่านั้น (1,597-1,313) ขณะที่แม่กำไรเพิ่มมากจาก 218 ลบ. เป็น 1,313 ลบ. ซึ่งถ้ามองรายละเอียดลึกลงไปกำไร 1,313 ลบ. มีกำไรจากการขายอสังหาริมทรัพย์เข้ากองทรัสต์ฯ 864 ลบ. กำไรปกติจึงเกิดราว 499 ลบ. (1,313-864) ไม่ใช่ 1,313 ลบ. ถ้ามองภาพรวมกำไรจากบริษัทย่ยหายไปหมดแล้ว (ซึ่งอาจเกิดจากเอา AMATAV เข้าตลาดลดสัดส่วนถือหุ้นเพียง 36% รับรู้เพียงส่วนแบ่งกำไร) ตัว AMATAV มีกำไร 118 ลบ. รับรู้ 36% ราว 42 ลบ. แต่เก้าเดือนรับรู้ส่วนแบ่งขาดทุนมา 5.9 ลบ. แสดงว่าย่อยที่เหลือขาดทุน

การอ่านงบกระแสเงินสด การมองปัญหาธุรกิจจากงบกระแสเงินสด

การอ่านงบกระแสเงินสด การมองปัญหาธุรกิจจากงบกระแสเงินสด

งบกระแสเงินสดสามารถบอกปัญหาธุรกิจ บอกถึงกลยุทธ์ระยะยาวธุรกิจ ตลอดจนการจัดการด้านโครงสร้างทุนในระยะยาวได้ นอกจากเราสามารถที่จะมองธุรกิจผ่านงบแสดงฐานะการเงิน (งบดุล) ความสามารถในการดำเนินงานผ่านงบกำไรขาดทุนแล้ว การมองงบกระแสเงินสดก็ทำให้เราเข้าใจได้ลึกมากขึ้น งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน เป็นรายงานหลัก ถ้าหนังภาพยนต์ก็เปรียบเหมือนพระเอกนางเอก แต่งบกระแสเงินสด บอกให้เรามองธุรกิจในมิติที่ลึกมากขึ้น

งบกระแสเงินสดแบ่งเป็นสามกิจกรรม (3 Activities) คือ

1.       กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน (Cashflow from operating activities)

2.       กระแสเงินสดจากกิจกรรมลงทุน (Cashflow from investing activities)

3.       กระแสเงินสดจากกิจกรรมจัดหาเงิน (Cashflow from financing activities)

ในแต่ละกิจกรรมบ่งบอกได้ถึงทั้งปัญหา กลยุทธ์  นอกจากการมองภาพใหญ่ดังที่เคยบอกไปว่า

CFO+  CFI- CFF- โดยทั่วไปดี มีเงินจากการทำธุรกิจ พอจ่ายลงทุน จ่ายหนี้ จ่ายปันผล

CFO+ CFI-  CFF+  มีเงินจากการทำธุรกิจบ้างแต่ไม่มากพอ แต่ลงทุนมากกว่าต้องกู้เงินเพิ่ม

CFO+  CFI+ CFF- มีเงินจากการทำธุรกิจบ้างแต่ไม่มากพอ ต้องขายสินทรัพย์ เพื่อจ่ายหนี้ จ่ายปันผล

CFO-  CFI+ CFF+ แย่สุดไม่เหลือเงินจากการทำธุรกิจ ต้องขายสินทรัพย์และก่อหนี้เพื่อดำเนินธุรกิจ

CFO-  CFI+ CFF-  แย่ไม่เหลือเงินจากการทำธุรกิจ ต้องขายสินทรัพย์เพื่อจ่ายหนี้จ่ายปันผล และใช้ทำธุรกิจ

CFO-  CFI- CFF+  ไม่เหลือเงินจากการทำธุรกิจ แต่ยังลงทุนโดยอาศัยเงินกู้ เริ่มใช้เงินเกินตัว

ส่วนกรณี CFO+ CFI+ CFF+  และ CFO-  CFI- CFF- ไม่สมเหตุสมผล แบบแรก มงินจากการทำธุรกิจ แล้วยังขายสินทรัพย์ แล้วก็กู้หรือเพิ่มทุนอีก เงินท่วมกิจการ แบบหลัง เงินจากการทำธุรกิจก็ไม่มี ลงทุนอีก จ่ายหนี้อีก ถ้าไม่มีเงินสดยกมามากๆ ก็ทำไม่ได้ แต่เงินจะลดไปมากจะรอดได้ยังไงถ้าเกิดอีกปีหน้า

-               CFO ควรมากกว่าเงินปันผลจ่าย

-               CFI ที่ดีต้องเป็นการซื้อที่ดินอาคารอุปกรณ์ (PPE) เป็นส่วนใหญ่ และมากกว่าค่าเสื่อมราคา

-               รายการปรับปรุงกำไรใน CFO บอกรายการ one time gain/loss ได้ดีและบอกให้รู้ว่ากำไรที่เห็นในกำไรขาดทุนเป็นรายการที่ไม่ใช่ดำเนินงานเท่าไร

นั่นคือภาพใหญ่ที่เราสามารถมองเบื้องต้นและตั้งข้อสังเกตได้ และในแต่ละกิจกรรมในรายการต่างๆยังมีสัญญาณ มีประโยชน์ต่อผู้ใช้งบกระแสเงินสดมากมาย

1. ในการอ่านงบการเงินนั้นบางครั้งหากเราดูแต่งบกำไรขาดทุนอาจจะไม่ได้พบอะไรมากนักเพราะ งบกำไรขาดทุนจะให้ภาพรวมๆมากกว่า ซึ่งบางครั้งเราอาจไม่ทราบบางเรื่องราวในธุรกิจ การดูแต่ตัวเลขกำไรนั้นอาจทำให้เราประเมินทิศทางธุรกิจผิดก็ได้ หัวข้อในงบกระแสเงินสดบางรายการจะมีนัยที่บ่งชี้สิ่งที่ซ่อนอยู่ได้ ซึ่งหาได้จากรายการปรับปรุงกำไร (ขาดทุน) ก่อนภาษีเงินได้เป็นเงินสดรับ (จ่าย) เช่น
- หนี้สงสัยจะสูญ – รายการนี้จะบวกกลับ บางครั้งบางบริษัทอาจแสดงแยกรายการในงบกำไรขาดทุน บางบริษัทอาจจะรวมในค่าใช้จ่ายในการขายและบริหาร จำนวนเงินบอกให้รู้ว่าระหว่างปีบริษัทตั้งสำรองค่าใช้จ่ายพอหรือไม่ เราตรวจสอบเบื้องต้นจากอัตราส่วน AR Turnover หากรอบหมุนเวียนเร็ว (มากกว่า 6 แสดงว่าเฉลี่ยเก็บเงินหรือให้ credit การค้าไม่เกิน 60 วัน) ก็ตั้งเพียงพอถ้ารอบน้อยแสดงว่าตั้งสำรองไว้น้อย

- ขาดทุนจากมูลค่าสินค้าลดลง – รายการนี้จะแสดงบวกกลับ เช่นเดียวกับหนี้สงสัยจะสูญบางบริษัทอาจแสดงแยกรายการในงบกำไรขาดทุนหรืออาจจะรวมในค่าใช้จ่ายในการขายและบริหารก็ได้ แต่ในทางหลักบัญชีที่ถูกต้องต้องรวมในต้นทุนขาย ที่กล่าวเช่นนี้เพราะบางบริษัทแสดงเป็นค่าใช้จ่ายอื่นแยกแสดงรายการจากต้นทุนขาย บอกอะไรหากแสดงไว้นอกต้นทุนขาย เพราะเมื่อหักค่าใช้จ่ายนี้ไว้นอกต้นทุนขายแสดงว่าเมื่อวิเคราะห์อัตราส่วนกำไรขั้นต้นจะสูงกว่าความจริงเพราะค่าใช้จ่ายนี้ไม่ถูกรวมอยู่ สมการต้นทุนขาย = สินค้าคงเหลือต้นงวด + (ซื้อ + ค่าใช้จ่ายการผลิตระหว่างงวด) – สินค้าคงเหลือปลายงวด เมื่อสินค้าคงเหลือประกอบด้วย วัตถุดิบ งานระหว่างทำ และสินค้าสำเร็จรูป การขาดทุนจากมูลค่าสินค้าลดลงทำให้สินค้าคงเหลือปลายงวดน้อยลง นั่นคือต้นทุนขายสูงขึ้น การแสดงรายการนี้ไว้ผิดที่ก็แสดงว่าอาจกำลังพยายามบิดเบือนอัตรากำไรขั้นต้น (Gross Margin) ดังนั้นถ้าเห็นรายการนี้ปรากฏขึ้น แล้วแนวโน้มอัตรากำไรขั้นต้นไม่ลดลง แสดงว่ามีแนวโน้มที่จะแสดงขาดทุนจากมูลค่าสินค้าลดลงที่อื่นที่ไม่ใช่ต้นทุนขาย (กำไรขาดทุนรวมไม่ผิดแต่การวิเคราะห์อัตรากำไรขั้นต้นผิดทำให้วิเคราะห์แนวโน้มธุรกิจผิดได้) และเมื่อตีมูลค่าลงในงวดใดแล้ว งวดถัดไปจะกลับรายการเสมอ หากการกลับรายการเท่าที่ลงขาดทุนงวดก่อน แสดงว่าแนวโน้มราคาสินค้าหยุดลดลง แต่ถ้ากลับรายการน้อยลง แปลว่าราคาสินค้ายังลงต่อแต่ช้าลง หรือถ้าลบหรือขาดทุนต่อ แสดงว่าลดลงมากกว่าเดิม

- ขาดทุน(กำไร)จากการจำหน่ายสินทรัพย์ถาวร – ขาดทุนจะบวกกลับ ถ้ากำไรจะนำมาลบออก แสดงว่าในระหว่างงวดบริษัทมีการขายสินทรัพย์ออก ถ้าจำนวนไม่มากก็เป็นการขายเศษซากสินทรัพย์เท่านั้นไม่มีสาระใดๆ แต่ถ้าจำนวนมากๆ (กำไร) แสดงว่าจะมีการสร้างรายการ one-time gain เพื่อแสดงกำไรรวมให้ดูสูง หากเราเอากำไรนี้ออก (โดยปรับอัตราภาษีออก เช่น กำไรจากการขายสินทรัพย์ 250 ลบ. เอากำไรนี้ออกจากกำไรสุทธิ ต้องลบด้วย 250*(1-t) = 250*(1-0.2) = 200 รายการประเภทนี้รวมถึงกำไรจากการขายเงินลงทุนด้วย

- ขาดทุนจากการตัดจำหน่ายสินทรัพย์ถาวร – เป็นรายการบวกกลับ แต่บอกให้รู้ว่ามีสินทรัพย์ที่เลิกใช้งานเท่าไร และมีการเอารายการนี้ออกจากงบแสดงฐานะการเงิน ในภาวะปกติจะมีจำนวนน้อยเพราะสินทรัพย์ที่ตัดออกนี้มักจะตัดค่าเสื่อมจนหมดแล้ว (มักมีราคาซากน้อยมาก เช่น 1 บาท) แต่หากมีจำนวนมากแสดงว่ามีสินทรัพย์ที่เป็น non-performing assets อยู่จำนวนหนึ่งซึ่งอาจหมายความว่าเกิดความล้าสมัยในเทคโนโลยีการผลิต หรืออาจเกิดเพราะกิจการมีการเปลี่ยนรูปแบบการผลิต หรือยกเลิกการผลิตในสายผลิตภัณฑ์นั้นและเครื่องจักรไม่สามารถนำไปใช้ในการผลิตได้อีก เราอาจต้องดูเชิงลึกถึงการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ กลยุทธ์การตลาด vision เป็นต้น

- ขาดทุนจากการด้อยค่าสินทรัพย์ – เป็นรายการบวกกลับ รายการด้อยค่าจะเกิดขึ้นเมื่อมูลค่าที่จะได้รับจากสินทรัพย์ (ราคาขายสุทธิหรือมูลค่าจากการใช้ที่หามาจากมูลค่ากระแสเงินสดรับสุทธิที่เกิดจากการใช้สินทรัพย์นั้นในการผลิตขายแล้วแต่ค่าใดสูงกว่า) เทียบกับราคาตามบัญชีสุทธิขณะนั้น หากมูลค่าที่จะได้รับจากสินทรัพย์ น้อยกว่าก็จะเกิดการด้อยค่าสินทรัพย์ การด้อยค่านี้บอกนัยได้หลายอย่างคือ
-ในภาวะปกติ บ่งบอกว่าที่ผ่านมาบริษัทตัดค่าเสื่อมราคาน้อยเกินไป (อดีตแสดงกำไรสูงไป)
-ในภาวะเศรษฐกิจขาลง บอกว่ารายได้บริษัท(จากการขาย) กำลังลดลงในระยะยาว และมูลค่าสินทรัพย์นั้นๆก็กำลังลดมูลค่าลงมาก

- ขาดทุนจากการด้อยค่าเงินลงทุนในบริษัทย่อย/ร่วม –เป็นรายการบวกกลับเช่นกัน แต่บอกให้รู้ว่าในบริษัทที่กิจการเข้าไปถือหุ้นอยู่นั้น เริ่มหรือเป็นกิจการในช่วง sunset หรือที่เข้าไปลงทุนนั้นซื้อมาในราคาแพงเกินไปเมื่อเปรียบเทียบกับกำไร(หรือกระแสเงินสด Free cash flow) ธุรกิจลูกเริ่มไม่สดใส หากมูลค่าบริษัทถูกประเมินเพราะคาดว่าการซื้อธุรกิจทำให้เกิด synergy อาจต้องทบทวนใหม่

2. กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน (Cashflow from operating activities) มีสองส่วนคือส่วนแรกเกิดจากการปรับปรุงให้กำไรเป็นกำไรเฉพาะการดำเนินงาน หลังปรับปรุงแล้วจะได้กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงในสินทรัพย์และหนี้สินดำเนินงาน กำไรตรงนี้คือกำไรที่เอารายการไม่เป็นเงินสดหรือเกี่ยวกับการดำเนินงานออกหรือเข้าใจอีกมุมง่ายๆ คือกำไรที่ไม่รวม one-time gain (loss) รายการส่วนนี้บอกว่ากำไรเฉพาะการดำเนินงานที่ใกล้เงินสดที่สุดเป็นเท่าไร กำไรสุทธิควรมากกว่าหรือใกล้เคียงกำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงในสินทรัพย์และหนี้สินดำเนินงาน เพราะถ้าน้อยกว่าหรือติดลบ แสดงว่ากำไรที่เห็นไม่ได้มาจากการทำธุรกิจหลัก ตรงนี้บอกให้รู้ว่าธุรกิจเริ่มมีปัญหาในการดำเนินงานปกติ ต้องพยายามสร้างกำไรแปลกๆ เข้ามา เช่นตัวอย่าง

บริษัท ช.การช่าง จำกัด (มหาชน) บริษัทย่อยและกิจการที่ควบคุมร่วมกัน                                                                                                                                  

งบกระแสเงินสด                                                                                                                                          

                                                                                                                                        2556

กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน                                                                                                                             

กำไรก่อนภาษี                                                                                                       9,245,222,372

กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส                                3,819,960,409

เงินสดจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงาน                                                                                                                           (6,086,537,876)

   จ่ายดอกเบี้ย                                                                                                                               (1,524,680,020)

   จ่ายภาษีเงินได้                                                                                                       (798,255,658)

เงินสดสุทธิจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงาน                                                                                                                               (8,409,473,554)

กำไรปี 2556 ก่อนภาษี 9.4 พันล้านบาท แต่กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส ดำเนินงาน เหลือเพียง 3.8 พันล้านบาท กำไรกว่ากว่า 7 พันล้านบาทมาจาก

   กำไรจากการจำหน่ายเงินลงทุนในบริษัทย่อยและบริษัทร่วม                               (3,293,595,546)

   กำไรจากการวัดมูลค่ายุติธรรมของเงินลงทุนในบริษัทร่วม ณ วันเปลี่ยนสถานะ (3,821,639,871)

ถ้าเราไม่สนใจเราก็นึกว่ากำไรเพิ่มจากปีก่อนมากมาย กำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จรวมสำหรับปี 2556 เท่ากับ 9,087 ลบ.เทียบปี 2555 กำไรสุทธิเท่ากับ 2,282 ลบ.

3. กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน (Cashflow from operating activities) ส่วนที่สองคือเงินสดจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงาน รายการนี้จะเกิดจากกำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส ดำเนินงานแล้วหักหรือบวกด้วยการเพิ่มหรือลดในสินทรัพย์หมุนเวียน เช่นลูกหนี้การค้า สินค้า เจ้าหนี้การค้า และ ส/ท น/ส หมุนเวียนอื่นๆ หรือดำเนินงานอื่นๆ ปกติถ้าเก็บหนี้ปกติ สินค้าหมุนเวียนปกติไม่มีรอบยาวเกินไป กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส เมื่อปรับ ส/ท หรือ น/ส แล้ว รายการเงินสดจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงานจะไม่ลดลงหรือติดลบ ดังตัวอย่าง

บริษัท เอเชีย กรีน เอนเนอจี จำกัด (มหาชน) และบริษัทย่อย      

งบกระแสเงินสด                                                                              

                                                                                                                      2556

กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน                                           

กำไร (ขาดทุน) ก่อนภาษี                                                                         101,281,555

กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส                  167,187,988

เงินสดจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงาน                                            (191,978,029)

   จ่ายดอกเบี้ย                                                                                             (65,750,818)

   จ่ายภาษีเงินได้และภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย                                             (5,854,327)

เงินสดสุทธิจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงาน                                     (263,583,174)

Cash cycle days                                                                                                        155

บริษัทที่มีรอบวงจรเงินสดยาว คือลูกหนี้เก็บเงินช้า สินค้าหมุนเวียนช้า จ่ายเจ้าหนี้การค้าเร็ว ลูกหนี้จะเพิ่มมาก สินค้าก็เช่นกัน เจ้าหนี้การค้าเพิ่มน้อยกว่า ทำให้การเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส เป็นยอดลบ ทำให้รายการเงินสดจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงานลดลงและอาจถึงติดลบดังนั้นอาจสรุปในเบื้องต้นได้คือ

- กำไรสุทธิหรือกำไรก่อนภาษี > กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส ปกติควรมากกว่าเพราะรายการปรับปรุงจะบวกค่าเสื่อมราคากลับเข้าในกำไรยิ่งมีสินทรัพย์ PPE มากยิ่งมีกำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส มากกว่ากำไรสุทธิ การที่กำไรสุทธิมากกว่าแสดงว่ามีปัญหาในการดำเนินธุรกิจ  แสดงว่ามี one-time มากต้องระวังการตกแต่งกำไรจากรายการที่ไม่ปกติ

- เงินสดจาก (ใช้ไปใน) กิจกรรมดำเนินงาน < กำไรจากการดำเนินงานก่อนการเปลี่ยนแปลงใน ส/ท น/ส แสดงว่ามีปัญหาวงจรเงินสดยาวมากขึ้น

4. สรุป กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน (Cashflow from operating activities) ส่วนบนบอกถึงปัญหาการทำกำไรจากการกำเนินงาน ส่วนที่สองบอกเรื่องวงจรเงินสดที่ดีหรือแย่ลง ดังนั้นบริษัทที่ กระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงาน (Cashflow from operating activities) ติดลบ เราต้องมองว่าเกิดจากอะไร อะไรทำให้ติดลบหรือลดลง บริษัทที่เกิดปัญหา แล้วจะ turnaround ได้หรือไม่ต้องแก้ปัญหาให้ถูกจุด หาไม่แล้วก็จะกลับมาสู่ปัญหาเดิมๆ ในอนาคต

5. กระแสเงินสดจากกิจกรรมลงทุน (Cashflow from investing activities) ส่วนนี้บอกถึงกลยุทธ์ธุรกิจ กิจการที่ใช้กลยุทธ์เติบโต ส่วนนี้จะเห็นถึงการลงทุนต่อเนื่อง และที่สำคัญจะมากกว่าค่าเสื่อมราคา (ควรดูงบปี ไม่ควรดูงบไตรมาส) เพราะการลงทุนจะสูงกว่าส่วนที่ลดลงของที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ การลงทุนเท่ากับค่าเสื่อมราคาคือการทดแทนเท่านั้น ไม่ใช่การขยาย ปกติดูเงินสดจ่ายซื้อที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ควรมากกว่าค่าเสื่อมราคาสักราว 2 เท่าขึ้นไป การจ่ายลงทุนในที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ แสดงถึงการเน้นการเติบโตแบบ organic growth ส่วนการลงทุนในเงินลงทุนย่อยหรือร่วมเป็นการเติบโตเน้น inorganic growth

6. กระแสเงินสดจากกิจกรรมจัดหาเงิน (Cashflow from financing activities) ธุรกิจใดมีรายการกู้ยืมดูเยอะ จะบ่งบอกว่าต้องหมุนเงินกู้ยืมมาก กู้ที่หนึ่ง มาจ่ายที่หนึ่ง ผมจะไม่ค่อยชอบนัก และมองมองว่าปัญหาลึกๆ คือบริษัทอยู่ได้เพราะเงินกู้ ขาดเงินกู้จากสถาบันการเงินก็อาจล้มได้ไม่ยาก ถ้าดูงบกิจการรับเหมาก่อสร้างจะชัดเจน บริษัทที่มี D/E Ratio สูงๆ จะแสดงรายการกู้ยืมและจ่ายคืนมาก หมุนเงินไปมา พวกนี้หนี้ไม่ลด รายการ CFF ที่ดีควรลบเพราะจ่ายปันผล แสดงว่าทำมาหากินแล้วมีเงินคืนผู้ถือหุ้น